ندای زاگرس -در جغرافیای گرم و کمبارش جنوب ایلام، آب تنها یک منبع طبیعی نیست؛ مرز میان کشاورزی پرریسک و تولید پایدار است. سالها بخش مهمی از ظرفیت دشتهای این استان زیر سایه محدودیت منابع آبی قرار داشت، اما توسعه زیرساختهای آبیاری و اجرای طرحهای انتقال آب، افق تازهای پیش روی کشاورزی ایلام گشوده است؛ افقی که میتواند زمینهای مستعد را از ظرفیت بالقوه به عرصه واقعی تولید و اشتغال تبدیل کند.
اهمیت این تحول را میتوان در حجم تولید محصولات کشاورزی استان دید. بر اساس آمارهای اعلامشده برای سال زراعی ۱۴۰۳، تولید محصولات زراعی ایلام به حدود ۹۶۵ هزار تن رسید؛ رقمی که نشاندهنده جایگاه کشاورزی در اقتصاد استان است. دهلران با تولید حدود ۴۳۹ هزار تن محصول زراعی، سهم قابلتوجهی از این میزان را به خود اختصاص داد و با تولید حدود ۲۱۶ هزار تن گندم، یکی از کانونهای اصلی تولید در استان باقی ماند. این ارقام فقط آمار برداشت نیستند؛ پشت هر تن محصول، ظرفیت زمین، تلاش کشاورز و امکان شکلگیری یک زنجیره اقتصادی قرار دارد.
در این میان، طرح سامانه گرمسیری را باید یکی از مهمترین زیرساختهای تحول کشاورزی در جنوب ایلام دانست. بر اساس گزارشهای اعلامشده، حدود ۱۸ هزار هکتار از اراضی استان زیر پوشش این طرح قرار گرفته و نزدیک به هشت هزار خانوار از مزایای آن بهرهمند شدهاند. انتقال سالانه یک میلیارد مترمکعب آب، اجرای تونلها و شبکههای انتقال و توسعه خطوط آبیاری، ابعاد فنی این طرح را نشان میدهد؛ اما اهمیت واقعی آن زمانی آشکار میشود که آب از مسیر تأسیسات عبور کند و به مزرعه برسد. آغاز برداشت محصولاتی مانند ذرت در دشتهای گاوی و بانرحمان مهران، نمونهای از پیوند زیرساخت با تولید در زمین است.
برای کشاورزی که سالها برنامه کشت خود را با نگرانی از بارش و کمبود آب تنظیم میکرد، دسترسی مطمئنتر به آب فقط افزایش محصول نیست؛ فرصتی برای برنامهریزی، انتخاب کشت مناسب و کاهش بخشی از ریسک تولید است. وقتی آب بهموقع به زمین میرسد، کشاورز میتواند با اطمینان بیشتری برای بذر، نهاده، نیروی کار و هزینههای فصل زراعی تصمیم بگیرد. در چنین شرایطی، نتیجه طرحهای آبی تنها در سطح هکتارهای زیر کشت خلاصه نمیشود؛ این تحول میتواند بر درآمد خانوار، استمرار فعالیت کشاورزی و ماندگاری جمعیت در روستاها نیز اثر بگذارد.
در مهران نیز ظرفیت دشتهای کشاورزی، در کنار اجرای طرحهای آبی، جایگاه ویژهای در آینده تولید استان دارد. تولید حدود ۵۰ هزار تن محصولات زراعی در این شهرستان، بخشی از توان کشاورزی منطقه را نشان میدهد. از سوی دیگر، سد گدارخوش در شهرستان صالحآباد با ظرفیت مخزن ۱۵۱ میلیون مترمکعب، برای تأمین آب اراضی پاییندست و توسعه حدود ۶ هزار و ۷۷۰ هکتار از زمینهای کشاورزی پیشبینی شده است. البته این ظرفیتها باید از نتایج محققشده تفکیک شوند؛ ارزش نهایی چنین طرحهایی زمانی سنجیده میشود که آب به شبکه برسد، اراضی به بهرهبرداری برسند و تولید پایدار شکل بگیرد.
با این حال، عبور از کشاورزی سنتی و حرکت به سمت تولید اقتصادی، تنها با تأمین آب محقق نمیشود. مدیریت مصرف، توسعه روشهای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، دسترسی به نهادههای باکیفیت و حمایت فنی از بهرهبرداران، حلقههای ضروری این مسیرند. در کنار آن، نبود یا ضعف صنایع تبدیلی، بستهبندی، سردخانه و شبکه بازاریابی میتواند بخشی از ارزش محصول را پیش از رسیدن به بازار از بین ببرد. دشتهای ایلام زمانی به ظرفیت کامل اقتصادی خود نزدیک میشوند که محصول تولیدشده، بهجای فروش خام و کمارزش، در داخل استان فرآوری و به بازارهای گستردهتر عرضه شود.
کشاورزیِ برخوردار از زیرساخت پایدار، فقط به معنای افزایش برداشت در یک فصل نیست؛ میتواند زمینهساز اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، رونق حملونقل، توسعه صنایع وابسته و تقویت اقتصاد روستایی باشد. هر هکتار زمین که با برنامهریزی و بهرهوری مناسب به چرخه تولید بازمیگردد، ظرفیت تازهای برای فعالیت اقتصادی ایجاد میکند. از این منظر، سرمایهگذاری در آب و کشاورزی، سرمایهگذاری در آینده سکونتگاههای روستایی و کاهش وابستگی اقتصاد محلی به فعالیتهای محدود و فصلی است.
ایلام برای تبدیلشدن به یکی از کانونهای مهم تولید کشاورزی غرب کشور، بیش از هر چیز به پیوند میان زیرساخت، دانش، مدیریت و بازار نیاز دارد. سامانه گرمسیری، ظرفیت دشتهای دهلران و مهران و طرحهایی مانند سد گدارخوش، هرکدام بخشی از این مسیر را شکل میدهند؛ مسیری که موفقیت آن نه با تعداد پروژههای افتتاحشده، بلکه با میزان افزایش بهرهوری، پایداری تولید و بهبود معیشت کشاورزان سنجیده خواهد شد. در نهایت، ارزش واقعی آب زمانی آشکار میشود که از پشت سدها و درون کانالها عبور کند، به زمین برسد، محصول به بار آورد و سهمی ملموس در زندگی مردم داشته باشد.
#ایران_قوی
#جام_رسانه_امید
#ایلام_قوی
#ایلام_قوی
دیدگاهتان را بنویسید