کاهش مصرف ۱۱ میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی در برنامه ششم ضروری است

اولین آمار کسری مخزن مربوط به سال ۱۳۴۴ بوده که در آن زمان مقدار اضافه برداشت ۶۶ میلیون متر مکعب گزارش شد، اکنون میزان اضافه برداشت سالانه ۶ میلیارد متر مکعب است یعنی نسبت به سال ۱۳۴۴ حدود ۱۰۰ برابر شده است.
۶ میلیارد متر مکعب اضافه برداشت در هر سال، از سال ۱۳۴۴ به بعد هر سال اضافه برداشت صورت گرفته و به صورت تجمعی طی ۵۰ سال اخیر، بیش از ۱۳۰ میلیارد متر مکعب از ذخیره تجدیدناپذیر آب زیرزمینی کشور برداشت شده است.
بررسی روند تغییرات حجم مخازن آب زیرزمینی نشان می‌دهد که نرخ کاهش حجم مخازن نسبت به دهه ۷۰ به طور تقریبی سه برابر شده است، در واقع در دهه ۷۰ متوسط اضافه برداشت حدود ۱.۷ میلیارد متر مکعب در سال بود اما از اواخر این دهه، اضافه برداشت‌ها بیشتر شده به طوری که متوسط اضافه برداشت در دو دهه اخیر حدود ۵.۶ میلیارد متر مکعب در سال بوده است.

هم اکنون با توجه به اینکه ۷۰۰ هزار حلقه چاه در کشور که ۴۰۰ هزار حلقه آن مجاز و ۳۰۰ هزار حلقه آن غیرمجاز است، آیا می‌شود این کاهش را محقق کرد؟ و دیگر اینکه برای مدیریت تقاضا آیا این تناسب یا دشده ۹۸ به ۲ درصد قابل قبول است؟ این‌ها موانع و مشکلاتی هستندکه کارشناسان معتقدند پیامدهایی به‌دنبال خواهند داشت.

مهم اینکه در نظام بهره‌برداری موضوع اصلی این استکه یک‌طرفه عمل نشود، یعنی در مدیریت چرخه برای چگونگی کنترل، بهره‌برداری، ارزیابی و پایش به طور کامل، نقص‌ها برطرف شود.

منابع آب زیرزمینی یک سرمایه عظیم و بی‌بدیل برای هر کشور است که به صورت تدریجی و در طول سالیان متمادی تشکیل شده و بهره‌برداری از آن باید به درستی صورت گیرد تا این سرمایه برای نسل‌های آینده نیز باقی بماند.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره برداری منابع آب زیر زمینی شرکت مدیریت منابع آب ایران گفت: در برنامه ششم توسعه باید مصرف آب‌های زیر زمینی کشور به میزان حدود ۱۱ میلیارد متر مکعب کاهش یابد تا این منابع به صورت جدی صرفه‌جویی شود.

سید محمد علی مصطفوی روز جمعه در گفت و گو با ایرنا در اصفهان اظهارداشت: بیشتر این صرفه جویی باید در چاه‌های کشاورزی که بیشترین بهره برداری را دارند اتفاق افتد و برای تحقق این هدف و آسیب نرسیدن به معیشت کشاورزان تکالیفی به وزارت کشاورزی محول شد تا با استفاده از روش‌های نوین آبیاری، ضمن کاهش مصرف آب، بهره وری را افزایش و امکان تولید محصولات راهبردی و مهم به میزان کافی را فراهم کند.

وی افزایش مصارف و کاهش بارندگی‌ها و منابع همچنین افزایش گرما را دلیل کاهش آب‌های زیر زمینی برشمرد و افزود: بالا رفتن آمار جمعیت کشور در دهه‌های اخیر و افزایش میزان مصرف بیش از حد آب‌های زیرزمینی، تأثیرات منفی زیادی بر منابع آب گذاشت و چاره‌ای جز کاهش میزان بهره‌برداری از این منابع وجود ندارد.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره برداری منابع آب زیر زمینی شرکت مدیریت منابع آب ایران با اشاره به اینکه همه مناطق با کمبود آب و کاهش سطح آب‌های زیر زمینی مواجه است، تصریح کرد: اکنون شهرهای کشور با کمبود منابع آب‌های زیر زمینی مواجه هستند به گونه‌ای که استان‌های شمالی ایران مثل گیلان، مازندران و گلستان که میزان بارندگی آنها نسبت به سایر استان‌ها بیشتر است با چنین مشکلی مواجه شدند.

وی بیان کرد: حدود ۶۳ درصد تخلیه آب‌های زیر زمینی کشور در استان‌های اصفهان، تهران، کرمان، خراسان رضوی و فارس که پرجمعیت و مهم هستند، انجام می‌شود و باید برای حفظ منابع آب‌های زیر زمینی در این استان‌ها برنامه ریزی کنیم.

مصطفوی درباره طرح احیا و تعادل بخشی آب‌های زیر زمینی گفت: در جلسه دوم شورای عالی آب در سال ۱۳۸۴ طرح تعادل بخشی آب زیر زمینی و پخش سیلاب به تصویب رسید و برغم اینکه وزارت نیرو با جدیت آن را اجرا و پیگیری می‌کرد اما تا سال ۹۲ به دلیل عدم باور مسئولان و جامعه و عدم تخصیص اعتبارات کافی پیشرفت خوبی نداشت.

وی ادامه داد: در جلسه هشتم شورای عالی آب در مهرماه سال ۹۲ این موضوع مطرح شد که باید برای حفظ آب‌های زیر زمینی چاره اندیشی شود و از وزارت نیرو خواسته شد تا بر حسب تجارب گذشته طرحی را تهیه کند که در پی آن به پیشنهاد وزات نیرو طرح احیا و تعادل بخشی آب‌های زیر زمینی کشور با ۱۵ پروژه به تصویب شورای عالی آب کشور رسید.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره برداری منابع آب زیر زمینی شرکت مدیریت منابع آب ایران با بیان اینکه در این مصوبات تکالیفی برای دستگاه‌ها و وزارتخانه‌های مختلف مشخص شد، اظهارداشت: وزارت نیرو مکلف شد آب قابل برنامه ریزی را تعیین و برای انسداد چاه‌های غیر مجاز و تعدیل پروانه‌های چاه‌های مجاز اقدام کند.

وی اضافه کرد: همچنین وزارت کشاورزی مکلف شد که الگوی کشت مناسب اقلیم و منابع آب ایران را تهیه و با به روز کردن سند ملی آب، تشکل‌های کشاورزی را ساماندهی کند تا وزارت نیرو بتواند با واگذاری بهره وری به بهره برداران، زمینه مشارکت آنها برای حفاظت و بهره برداری از آب‌های زیر زمینی را فراهم نماید.

مصطفوی ادامه داد: وزارت کشور مکلف شد شورای آب که بالاترین مرجع تصمیم گیری، ارزیابی و اجرای طرح‌های احیا در استان‌ها هست را به صورت ماهانه به ریاست استانداران برگزار کند.

وی با اشاره به اینکه فضای سبز شهرهای ایران مطابق با اقلیم کشور نیست و آبیاری آنها موجب هدر رفت آب می‌شود، گفت: در این خصوص وزارت کشور مکلف شد که مطالعات یکساله ای انجام دهد و الگوی کشت فضای سبز مناسب با اقلیم ایران را پیاده سازی کنند تا مصرف آب در فضای سبز شهرها به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش یابد.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره برداری منابع آب زیر زمینی شرکت مدیریت منابع آب ایران با اشاره به اینکه سازمان برنامه و بودجه مکلف شد تا اعتبارت لازم را برای اجرای این طرح‌ها در نظر گیرد، ادامه داد: وزارت صنعت، معدن و تجارت هم ملکف شد تا مصرف آب در صنعت را کاهش دهد و در خصوص بازچرخانی آب و استفاده چندباره آن برای مصارف صنعتی برنامه‌ریزی کند.

مصطفوی به منظور شرکت در نشست مشترک مدیران دفاتر حفاظت آب‌های زیرزمینی استان‌های اصفهان، مرکزی و مازندران به اصفهان سفر کرد.

در این نشست مدیران و کارشناسان دفاتر حفاظت آب‌های زیر زمینی استان‌های اصفهان، مرکزی و مازندران مباحث و چالش‌های فراروی این بخش را مورد نقد و بررسی قرار دادند./ایرنا