عصر شیمیایی سردشت در خواب غفلت مدعیان حقوق بشر/شهری که هنوز بوی خردل می‌دهد

گروه جامعه ایرنا – بعضی شهرها را با صدای رودخانه، کوه‌های سرسبز یا مردمان خونگرمش می‌شناسیم، اما سردشت را با بویی به یاد می‌آوریم که هرگز نباید در هیچ شهری پیچیده شود. بوی گاز خردل، بویی که در یک چشم بر هم زدن، کوچه‌های پرهیاهو را به خیابان‌هایی مملو از اضطراب، اشک و ناگهان سکوت تبدیل کرد، آن روز از آسمان سردشت نه باران بلکه مرگ بارید، کودکان، زنان و مردانی که هیچ نقشی در میدان جنگ نداشتند، قربانی سلاحی شدند که وجدان بشریت سالها قبل استفاده از آنرا محکوم کرده بود اما با گذشت دهه‌ها، هنوز نفس‌های بسیاری از بازماندگان، روایتگر همان روز تلخ است.

ساعت ۱۶:۳۰ روز یکشنبه هفتم تیرماه ۱۳۶۶ بود که بمب‌های حاوی گاز خردل بر مناطق مسکونی شهر سردشت فرود آمدند، شهری به ظاهر کوچک اما قهرمان در عمل، سقوط ۷ بمب خردل سکوت آنرا شکست، بسیاری از شهروندان در همان ساعات نخست جان خود را از دست دادند و هزاران نفر دیگر دچار آسیب‌های شدید تنفسی، چشمی و پوستی شدند، آسیب‌هایی که برای شمار زیادی از آنان تا پایان عمر ادامه یافت. آمارها نشان می دهد در این حمله ۱۳۰ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر کشته و ۸ هزار نفر دیگر نیز در معرض گازهای سمی قرار گرفتند و مسموم شدند.

در این روز نام سردشت برای همیشه در تاریخ جهان ثبت شد، شهری مرزی در استان آذربایجان غربی که هدف حمله با سلاح‌های شیمیایی قرار گرفت و به نخستین شهر جهان تبدیل شد که جمعیت غیرنظامی آن به طور گسترده قربانی چنین حمله‌ای شد.

فاجعه فقط افتادن و انفجار بمب ها بر سر زنان و کودکان بی گناه نبود بلکه بعد از گذشت ۳۹ سال از آن روز، اما همچنان هستند کسانی که از عوارض آن روز رنج می برند، بسیاری از مجروحان سال‌ها با عوارض جسمی و روانی ناشی از تماس با عوامل شیمیایی زندگی کردند، مشکلات تنفسی، بیماری‌های چشمی، عوارض پوستی و پیامدهای روحی، بخشی از واقعیتی است که هنوز خانواده‌های بسیاری در سردشت با آن دست و پنجه نرم می‌کنند.

آن روز زنان زیادی که در خانه بودند و کودکانی که در کوچه ها بازی می کردند و هیچ نقشی در این درگیری نداشتند، در معرض سلاحی قرار گرفتند که آثار آن تا نسل‌ها باقی مانده است، سلاح‌های شیمیایی به دلیل آثار گسترده و غیرقابل کنترل بر انسان و طبیعت، از جمله ابزارهایی هستند که استفاده از آنها بر اساس حقوق بین‌الملل ممنوع شده است بنابراین امروز در سالروز حمله شیمیایی به سردشت فرصت مناسبی است تا مسوولیت جامعه جهانی برای جلوگیری از چنین فجایعی یادآوری شود.

گفته می شود در این بمباران، ۲ بمب در بازار شهر، ۲ بمب در منطقه مسکونی و ۳ بمب دیگر در باغ های مجاور شهر افتاد که به علت شرایط جوی مناسب از نظر درجه حرارت و جریان ملایم هوا ،آلودگی به تدریج تا کیلومتر ها دورتر از کانون های انفجار گسترش یافت و بوع نامطبوع خردل که مشابه بوی سیر و گوگرد بود از فاصله دور استشمام می شد.

در این میان بیمارستان و نقاهتگاه شهر نیز در مسیر جریان هوای آلوده قرار گرفت و برخی از پزشکان و پرستاران پس از چند ساعت به دلیل آلوده شدن، مجبور به ترک آنجا شدند، برق و مخابرات قطع و همه فعالیت های خدماتی شهر فلج شده بود زیرا اکثر کاکنان محلی مصدوم شده بودند، با تلاش از ۲ حمام شهر به عنوان ۲ ایستگاه رفع آلودگی برای زنان و مردان استفاده کردند، اما عمق فاجعه بسیار زیاد بود.

ماشین های آتش نشانی در تلاش برای تدارک آب مورد نیاز برای این حمام ها بودند، سالن ورزشی شهر به عنوان یک نقاهتگاه ۱۵۰ تخته مورد استفاده قرار گرفت، با توجه به ماهیت گاز خردل، ساعت به ساعت تعداد مصدومان بیشتر و بیشتر می شد، در نقاهتگاه غلغله ای بر پا بود، همه با هر توانی که داشتند در صدد کمک بودند، درمان های اولیه انجام می گرفت و مصدومان پس از پایدار شدن نسبی علائم حیاتی به شهرهای دیگر اعزام می شدند.

یک گام جلوتر، مساله مواد غذایی و آلودگی آنها مطرح شد، انواع میوه جات، سبزیجات، منابع آبی آلوده و حتی حیوانات دچار مسمومیت شده بودند، غوغایی بر پا بود گریه کودکان از درد بند نمی آمد ، مادران درد خود را فراموش کرده بودند و برای تجات فرزندشان به هر کورسوی امیدی چنگ می زدند، با تمام تلاش ها طبق آمارهای رسمی از شهر ۱۲ هزار نفری سردشت، ۸۰۲۵ نفر مصدوم شدند که این آمار شامل مصدومین خفیف نیز بود، حداقل ۴۵۰۰ نفر از مصدومین نیاز به درمان داشتند، ۳ هزار نفر آنها در شهر سردشت به صورت سرپایی درمان شدند و سپس در روستاهای مجاور مدتی را سپری کردند تا آلودگی شهر کاملا مرتفع شود، مابقی مصدومین که ۱۵۰۰ نفر می شدند در حال وخیم تری بودند و نیاز به بیمارستان داشتند، لذا به خارج از سردشت اعزام شدند، ۶۰۰ نفر از این گروه ۱۵۰۰ نفری به تهران و مابقی به چند شهر شمال غربی کشور اعزام شدند.

تعدادی از هموطنان شهید شدند و بسیاری هفته های زیادی را در بیمارستان گذراندند و اکنون نیز از عوارض شدید ریوی، چشمی و پوستی رنج می برند. کل آمار شهدا ۱۳۰ نفر بود که ۲۰ نفر آنها در سردشت در همان دقایق و ساعات نخستین پس از بمباران شهید شدند، ۱۰ نفر در حین انتقال از سردشت شهید شدند و ۱۰۰ نفر در مدت ۷ تا ۳۰ روز پس از حادثه به تدریج در بخشهای مراقبت ویژه بیمارستان های مختلف کشور به شهادت رسیدند.

این در حالیست که سال ۱۹۲۵ با تصویب پروتکل ژنو، استفاده از سلاح‌های شیمیایی و همچنین سلاح‌های بیولوژیکی در جنگ ممنوع شده بود، این پروتکل اما تولید، انبار کردن و انتقال این سلاح‌ها را ممنوع نمی‌کرد. در سال ۱۹۹۳، کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی به تصویب رسید، این معاهده گامی بسیار فراتر برداشت و توسعه، تولید، ذخیره‌سازی، انتقال و استفاده از سلاح‌های شیمیایی را به طور کامل ممنوع کرد.

این کنوانسیون از ۲۹ آوریل ۱۹۹۷ لازم‌الاجرا شد و کشورهای عضو متعهد شدند ذخایر سلاح‌های شیمیایی خود را نیز نابود کنند، اجرای این معاهده بر عهده سازمان منع سلاح‌های شیمیایی است.

حمله شیمیایی به سردشت در ۷ تیر ۱۳۶۶ (۲۸ ژوئن ۱۹۸۷) رخ داد، یعنی ۶۲ سال پس از ممنوع شدن استفاده از سلاح‌های شیمیایی در پروتکل ژنو ۱۹۲۵، به همین دلیل، این حمله از منظر حقوق بین‌الملل نیز در زمانی رخ داد که استفاده از چنین سلاح‌هایی ممنوع شده بود، در واقع حمله شیمیایی به سردشت در حالی رخ داد که بیش از ۶ دهه از تصویب پروتکل ژنو ۱۹۲۵ و ممنوعیت استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ‌ها می‌گذشت، ممنوعیتی که با وجود پذیرش بین‌المللی، نتوانست از وقوع یکی از تلخ‌ترین فجایع علیه غیرنظامیان جلوگیری کند.

جانبازان شیمایی ایران مظلوم ترین در تاریخ

دبیر کل جمعیت حمایت از جانبازان شیمیایی در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: جانبازان شیمیایی ایران بزرگ ترین قربانیان سلاح های شیمیایی بعد از جنگ جهانی دوم هستند.

سید کمال لوح موسوی افزود: مردم نقاط مختلف ایران در روند جنگ تحمیلی آسیب فراوانی دیدند و به زنان و کودکان بی گناه ظلم فراوان شد، دشمن از ترس پیروز شدن ما از سلاح شیمیایی استفاده کرد که این نشان از زبون بودن دشمن دارد.

این جانباز شیمیایی به تهاجم دشمن در فرایند جنگ تحمیلی به بیمارستانی که برای مداوای مجروحان شیمیایی در جبهه ایجاد شده بود اشاره کرد که توسط دشمن مورد هجوم قرار گرفت و وی به همراه عده ای دیگر در آنجا مصدوم شیمیایی شد.

دبیرکل جمعیت حمایت از جانبازان شیمیایی درباره بمباران شیمیایی سردشت افزود: در ۷ تیرماه ۱۳۶۶ تعدادی بمب شیمیایی بر سر مردم سردشت فرو ریخت و تعداد زیادی از مردم که زنان و کودکان بی گناه را هم شامل می شود شهید و مصدوم شدند، این کاری بود که در جهان اتفاق نیفتاده بود و فقط در جنگ جهانی اول آلمان علیه بلژیک از بمب های شیمیایی استفاده شده بود.

وی ادامه داد: اما این جنایت شیمیایی بزرگترین جنایتی بود که در یک شهر نه چندان بزرگ صورت گرفت و هر ساله سالروز آن گرامی داشته می شود و هر سال برای مردم مظلوم سردشت پیام همدردی ارسال می کنند.

این جانباز شیمیایی با تاکید بر اهمیت یادآوری هرساله این حمله برای جهان خواستار احداث یادمان این حادثه در تهران شد.

وی همچنین خواستار تدوین دانشنامه ای در خصوص جانبازان شیمایی شد و بر پیگیری اخذ غرامت از نهادهای بین المللی تاکید کرد.