داریوش ارجمند: بعثتی که رهبر شهید وعده دادند رخ داد/ جاودانگی هنر ممزوج به پرتو الهی

داریوش ارجمند، عضو پیوسته و رییس گروه نمایش و ادبیات نمایشی فرهنگستان هنر در گفت‌وگو با ایرنا به عنوان یک هنرمند پیشکسوت، از منظر فرهنگی و هنری، تفسیری خود از
وقایع و جنگ‌های اخیر علیه ایران را بیان کرد و توضیح داد: قبل از هر چیز باید اشاره کنم که این جنگ، جنگ ابتدا به ساکنی نیست. در تاریخ ما، در بیش از ۱۰ هزار سال که در این سرزمین، از طلوع تاریخ تا غروب آن، زندگی کرده و خواهیم کرد، جنگ‌های بسیاری بر ما رفته است، ولی ما مانده‌ایم.

وی افزود: البته صدماتی خورده‌ایم ولی ایران با همین زبان و فرهنگ مانده و این مسئله مهمی است. ما از یونان، روم، چنگیز، تیمور، اعراب، امریکایی‌ها، انگلیسی‌ها، روس‌ها و حتی پرتغالی‌ها هم عبور کرده‌ایم.

ارجمند ادامه داد: بنابراین، این جنگی را که الان می بینم، اینطور نیست که جنگ امروز باشد. ما داریم پاسخ ۱۰ هزار سال تهاجم را می‌دهیم. منتها امروز این اتفاق افتاده است و خوشبختانه ما امروز موفق شده‌ایم در میان خود و از میان این ۱۰ هزار سال تاریخ، ظهور مردی را ببینیم که عصاره تمام این جنگ‌ها، فرهنگ، تاریخ، مذهب اعتقاد و رسم و رسوم ماست، شهید سید علی خامنه ای، امام ما، امام شهید ما.

این بازیگر تصریح کرد: بنابراین تفسیر من این است که ما اصلا بیمی از این جنگ نداریم. یعنی اینکه گفت؛ «گر نگهدار من آنست که من می‌دانم/ شیشه را در بغل سنگ نگه می‌دارد». تاریخ ما این شکلی بوده است. به دلیل اینکه این ملت و مردم تنها و تنها ملتی هستند که در روی کره ارض، بت نپرستیدند. ما در هیچ برهه ای از تاریخ بت پرست نبوده‌ایم. چه در اسطوره، چه در تاریخ حماسی و غیر آن.

ارجمند افزود: درست است که در طول تاریخ، شاهانی داشته‌ایم که خیانت کرده‌اند ولی بت پرست نبودند. حالا ممکن است راه را اشتباه رفته باشند. ولی لااقل مثل بقیه جاها اعلام نکرده‌اند که بت پرست هستند. به شکلی که در مخفیگاه‌شان یک مجسمه یا بتی داشته باشند که آن را تقدیس و تکریم کننند و برایشان هدایا ببرند.

وی خاطرنشان کرد: بنابراین، جنگ امروز را به دلیل اینکه قبل از اینکه وارد وادی هنر شوم، تاریخ خوانده‌ام و شاگرد دکتر علی شریعتی بوده‌ام، جنگی تاریخی و تمدنی می‌دانم و اعتقادم این است که این مردم بت شکن بوده‌اند و نه بت پرست.

داریوش ارجمند: بعثتی که رهبر شهید وعده دادند رخ داد/ جاودانگی هنر ممزوج به پرتو الهی

جمله حیرت انگیز رهبر شهید

رییس گروه نمایش و ادبیات نمایشی فرهنگستان هنر خاطرنشان کرد: همانطور که امام انقلاب ما (ره) بت شکن بود، امام شهیدمان هم بت شکن بود. آخرین جمله‌ای که ایشان گفتند واقعا حیرت انگیز است. این جمله‌ای است که هزاران سال تاریخ پشت آن است. وقتی می فرمایند که «خداوند ملت ما را مبعوث خواهد کرد».

ارجمند افزود: این چیزی نیست که امروز اتفاق افتاده باشد. مگر در مقابل چنگیز، تیمور و بقیه متجاوزان به این آب و خاک ، مردم ما مبعوث نشدند و پایدار نشدند تا امروز؟

وی ادامه داد: من که عمرم را سپری کرده‌ام و در انتهای مسیر زندگی‌ام هستم، اعتقاد و باور قلبی دارم که این ملت، این سرزمین، به واسطه اینکه سرزمین اهورایی و خدایی است در این جنگ‌ها شکست نمی‌خورد. به قول امام شهیدمان، «خداوند درِ شکست را به روی این ملت بسته است. به خاطر یکتاپرستی و اعتقادشان».

بعثت رخ داده است

ارجمند در پاسخ به اینکه ایران در طول تاریخ بارها مورد تهاجم قرار گرفته و هر بار بواسطه فرهنگ، اندیشه و حکمت غنی ایرانی تاب آورده، امروزه چگونه از این تجارب می‌توان استفاده کرد، گفت: امروز که نگاه می‌کنم به جامعه، به این شب‌هایی که در تهران و شهرستان‌ها می‌گذرد، متوجه می‌شوم که این بعثتی که امام شهید ما گفت، رخ داده است.

بازیگر سریال امام علی (ع) افزود: مردم ما تک تک متوجه شده‌اند، جایگاه‌شان در تاریخ و این سرزمین کجا است و کجا باید بایستند و دفاع کنند. این حرکتی که این روزها در ایران اتفاق افتاده، در طول تاریخ بی‌سابقه است. نه برای ما و نه برای هیچ ملتی اتفاق نیافتاده است.

ارجمند تصریح کرد: آنها ( غربی‌ها) اعتراض داشته‌اند ولی اینکه بیایند تا پای جان بایستند، نداشته‌اند. نکته دوم اینکه این پویش جان فدا که الان به بیش از ۳۰ میلیون رسیده است، کجای دنیا توانسته‌اند یک چنین پویشی را تشکیل دهند؟ این فرهنگ شیعی و اسلامی ما است. من فقط از این منظر به آن نگاه می کنم. برای اینکه الگوهای ما در تاریخ کسانی هستند که نظیر ندارند. یگانه‌اند. و همه آنها به آسمان وصل هستند.

عضو پیوسته فرهنگستان هنر یادآور شد: ما اسطوره زمینی نداریم. ما حتی در شاهنامه هم قهرمانانی داریم که همگی مبعوث خداوندند. دائما زانو زده‌اند و ستایش یزدان می‌کنند. در کدام یک از اسطوره‌های فرهنگی دنیا این موضوع هست؟ یونان با آن همه فرهنگ که تمام آمریکا و اروپا تحت تاثیر آن و یا اسطوره‌های یهودی هستند، موفق به این امر نشده‌اند.

ارجمند افزود: این مردمی که مبعوث شدند (به قول امام شهیدمان)، این موضوع را فهمیده‌اند. شما احساس نمی‌کنید که این مردم یکدفعه با یک جهش بزرگ بینش و درک به دست آورده‌اند.

وی ادامه داد: این شب‌ها که به تلویزیون نگاه می‌کنم این موضوع را به وضوح می‌بینم. چون واقعی است و وجود دارد، از کوچکترین سنین تا بزرگترین آنها. این‌ها را چه کسی آموزش داده و استادانشان چه کسانی هستند؟ این یک فطرت بیدار شده در مردم ایران است که به لطف خداوند و داشتن امامی که من نمی‌دانم بعد از این همه تاریخ این مرد از کجای تاریخ بیرون آمد، به وقوع پیوسته است.

این هنرمند تصریح کرد: این همه جامع الاطراف بودن، بزرگ منشی، فهیم بودن، خوش فکری، خوش بینی، خوش گویی و آینده نگری، ببینید، اتفاقی برای این مملکت نیافتاده که ایشان زودتر نگفته باشند که مراقب باشیم.

ارجمند افزود: آنچه این ملت دارد، اندوخته‌های عمیق، بزرگ، پاک و الهی است. هرکسی هم که بر این مملکت حکمران شد، می‌باید همانطور که در کتیبه‌های تخت جمشید می بینیم، فره ایزدی داشته باشد. باید از جانب خداوند حکم داشته باشد.

وی ادامه داد: ما الان متوجه شده‌ایم که این ولایت فقیه همان فره ایزدی است. بنابراین من نسبت به تاریخ ایران به قدری خوش بین و مطمئن هستم که همه این چیزهایی را که می‌بینم در دل و آیینه این ۱۰ هزار سال تاریخ هم هست.

داریوش ارجمند: بعثتی که رهبر شهید وعده دادند رخ داد/ جاودانگی هنر ممزوج به پرتو الهی

حقیقت با دروغ پوشیده نمی‌شود

بازیگر مجموعه ستایش درخصوص «روایت» و «روایت پردازی» در جنگ ها و تاثیر آن بر مردم ایران و جهان، گفت:حقیقت هیچ وقت با دروغ، کذب و حقه‌بازی پوشیده نمیشود.

ارجمند افزود: دروغ مثل لایه ابری است که شاید لحظه ای خورشید را ناپدید کند، ولی در نهایت همیشه خورشید بیرون می‌آید. بنابراین روایت امروز ما همان مسئله «روشنگری» و «جهاد تبیین» است.

وی ادامه داد: شما نهج البلاغه را بخوانید. حضرت علی (ع) استاد روایت است. در نهج البلاغه از اول که ورق می‌زنید، روایت می‌بینید. خطبه‌ها یعنی روایت‌ها و ما یک چنین امامی داریم.

ارجمند ادامه داد: این ملت شیعه‌اند. امروز بیش از هرچیزی کلمه علی ابن ابیطالب را می‌شنوید. او معلم اول و آخر ماست. اما باید توجه داشت که روایت تاریخ کردن چند شرط دارد. اول اینکه باید پاک باشی، آدم ناپاک نمی‌تواند روایت کند. ناپاک وقتی روایت می‌کند، روایتش هم ناپاک است.

وی تصریح کرد: دوم باید سواد داشته باشید. منظورم از سواد مدرک نیست. به کسی می‌گویم با سواد که قادر به تشخیص روابط بین پدیده‌ها باشد. هرکسی هم می‌تواند باشد، حتی یک فرد عامی. یک چنین کسی از زندگی و طبیعت درس گرفته است.کسی که روایت می‌کند باید همانطوری که به نماز می‌ایستد، همه چیزش پاکیزه و تمیز باشد. لباسش، بدنش، اندیشه‌اش، درونش. اگر پاکیزه بودی، آن وقت می‌توانی روایت کنی. آن وقت خداوند این قدرت را به تو می‌دهد که مانند علی ابن ابیطالب روایت کنی. ببینید این شخص دشمنانش را چگونه روایت کرده است.

ارجمند یادآور شد: این دیدگاه حتی در اسطوره‌های ما هم آمده است. فردوسی وقتی می‌خواهد دختر دشمنش (افراسیاب) را توصیف کند، می‌نویسد؛ « منیژه منم دختر افراسیاب/ برهنه ندیده است تنم آفتاب». شما ببینید نجابت دینی این مرد در کجاست. این فرهنگ ما است.

وی افزود: حالا شما می‌خواهید روایت کنید از یک مقوله بسیار بزرگی مانند جنگ که در این قرن برای یک ملت با تمدن، تاریخ دار، تاریخ ساز، تاریخ گو اتفاق افتاده است. از طرفی ادبیات ما مملو از تاریخ و تاریخ ما مملو از ادبیات است. نیمی از ادبیات ما تاریخ ماست.

بازیگر فیلم ناخدا خورشید اظهار کرد: از همه مهم‌تر، ما باید به خود قرآن مراجعه کنیم و ببینیم قرآن چگونه روایت کرده است. شما ببینید فتح خرمشهر توسط امام(ره) چگونه روایت شد؟ «خداوند خرمشهر را آزاد کرد». این خیلی حرف بزرگ و دیدگاهی قرآنی است. بنابراین روایت کننده باید یک چنین پاکی و نظرگاهی داشته باشد. هرکسی نمی تواند در این زمانه راوی باشد.

داریوش ارجمند: بعثتی که رهبر شهید وعده دادند رخ داد/ جاودانگی هنر ممزوج به پرتو الهی

هنر پدیده جاودانگر است

ارجمند در پاسخ به اینکه نقش هنر و هنرمندان را در برکشیدن خلاقانه پیشینه غنی فرهنگی و هنری ایران در بحران‌ها و نقاط عطف تاریخی و نیز روایت پردازی چیست، توضیح داد: هنر یک پدیده جاودانگر است. هر چیزی که به هنر آغشته شود، جاودانه می‌شود. معماری‌ها، نقاشی‌ها، دواوین، رمان‌ها، موزه‌ها مصادیق این موضوع هستند.

وی افزود: اما به اعتقاد من، اگر هنری ممزوج و آغشته به پرتوی از الطاف الهی نباشد، ماندگار نیست. برای اینکه آفرینش در ید قدرت خداوند است. ما جانشین خداوند در زمین هستیم. مثلا وقتی از تابلویی لذت می‌بریم به این علت است که گویی خاطرات بهشت را به یاد می آوریم. حالا امروز می‌خواهیم دنیای خودمان را به سبک جایی که از آنجا رانده شده‌ایم، بیاراییم.

عضو پیوسته فرهنگستان هنر خاطرنشان کرد: این دیدگاه، معنا و فرهنگ ماست که با فرهنگ کسی مانند ترامپ که جنایت می ‌فریند و زشتی و پلشتی می‌سازد، فرق می‌کند.این‌ها تجلی‌گر خاطرات کجا هستند؟ غیر از همان دوزخ؟

ارجمند ادامه داد: هنرمند باید با خداوند ممزوج باشد. هنرمندان با حساسیت‌های فوق‌العاده‌ای که دارند، نابسامانی‌های جامعه را می‌بینند و آن را ارائه و ابراز می‌کنند. کجا؟ آنجایی که ما در رابطه با ایمان و اعتقاد به آفرینش خداوند و مسئولیتی که بر دوش ما گذاشته است کم کاری کرده‌ایم یا داریم خیانت می‌کنیم.

وی افزود: هنرمند با اثرش این‌ها را به ما نشان می‌دهد. اما نکته دیگر در رابطه با جنگ این است که شما وقتی به تابلوی نقاشی از نزدیک نگاه می‌کنید، چیز زیادی نمی‌بینید. بلکه با فاصله گرفتن از آن است که درکی درست از مفهوم، اجزا و کلیت آن به دست می‌آورید. اکنون ما در دل جنگ هستیم، باید قدری از این مسائلی که امروز رخ داده( چه در خدمت و چه در خیانت) فاصله بگیریم تا آن را بهتر ببینیم.

بازیگر فیلم سگ کشی ادامه داد: درنگ و فاصله و تامل لازم است تا هنرمندان ما بهتر بتوانند الگو سازی کنند. اما علیرغم این، در همین زمان هم بسیاری از هنرمندان کارهای جالبی انجام می‌دهند.

داریوش ارجمند: بعثتی که رهبر شهید وعده دادند رخ داد/ جاودانگی هنر ممزوج به پرتو الهی

کارگزاران ما باید پاسخ این بعثت را بدهند

ارجمند در پاسخ به اینکه آیا پیشنهادی به سیاست گذاران و مدیران فرهنگی و هنری در این شرایط خاص کشور دارد، گفت: کارگزاران ما باید فقط حواسشان به مردم باشد. باید پاسخ این بعثت را بدهند. باید آن را درک کنند. یعنی؛ این بعثت را حمایت و نگهداری کنند.

وی افزود: این بعثت چیز کوچکی نیست که امام شهید ما فرمود. این بعثت همگانی است و حکمران باید حواسش فقط به این مردم باشد. برای اینکه این مردم اگر از کف بروند، همه چیز از کف می رود. هیچ سفارش دیگری نم‌ توانم بکنم جز اینکه این مردم را باید نگه داشت.

ارجمند تصریح کرد: ویرانی ها، رکود اقتصادی را می‌توانیم جبران کنیم. هرجایی را که دوباره بزنند باز هم ساخته خواهد شد. مگر نیشابور را که مغولان ویران کردند و در آن گندم کاشتند، به همان شکل ماند؟ مردمش ماندند. حکیمان آن مانند عمر خیام ماندند. بنابراین آنچه مهم است مردم هستند.

*گفت وگو از محمود فتح اللهی دبیر گروه تخصصی نمایش و ادبیات نمایشی فرهنگستان هنر